De Nederlandse belastingstelsels staan bekend om hun complexiteit en de voortdurende strijd tussen belastingplafonds, fiscale stimulansen en de druk op bedrijven en burgers. Maar een steeds grotere schaduw hangt boven deze systeem: belastingontwijking. Volgens de belastingautoriteiten ontwijken jaarlijks zo’n 200 miljard euro aan belastingheffingen door multinationals en individuen die hun winsten in tax havens parkeren of via kunstmatige structuren afschuiven. Dit fenomeen is niet nieuw, maar de schaal daaraan is in de afgelopen tien jaar explosief toegenomen, met gevolgen die verder gaan dan alleen het tekort aan belastinginkomen. Het heeft ook een structurele impact op de Nederlandse economie, waardoor investeringen afnemen, werkgelegenheid achterblijft en de sociale lasten voor de overige belastingbetalers groter worden.
De meest opvallende voorbeelden van belastingontwijking vinden we bij de grote tech- en financiële multinationals. Een studie van de OECD uit 2022 toonde bijvoorbeeld aan dat de Nederlandse belastingheffing op de winsten van Amerikaanse techbedrijven als Google en Apple slechts 15 procent van de theoretische belastingplicht bedraagt. Dit komt omdat deze bedrijven hun winsten via Nederlandse dochtermaatschappijen in andere landen laten belasten, terwijl ze in Nederland relatief weinig winst laten zien. Zo belast Apple bijvoorbeeld slechts 1,5 procent van zijn wereldwijde winst in Nederland, terwijl het in de Verenigde Staten wel 21 procent betaalt. Deze praktijk wordt mogelijk gemaakt door de Nederlandse fiscale regels rond de “participatiebelasting” en de flexibele opzet van de belastingheffing op dividend en winst.
Maar het probleem is niet beperkt tot multinationals. Ook Nederlandse ondernemers en particulieren maken gebruik van belastingvoordeelten die het moeilijk maken om eerlijke belastingheffing te realiseren. Een voorbeeld hiervan is het gebruik van “stichtingen” om winsten te laten ontwijken. Zo heeft een onderzoek van de Belastingdienst in 2023 aangetoond dat zo’n 15 procent van de Nederlandse ondernemingen gebruikmaakt van dergelijke structuren om belasting te besparen. Een ander voorbeeld is het gebruik van “loopholes” in de belastingwetgeving, zoals de mogelijkheid om winsten in een buitenlandse holding te parkeren zonder belasting te betalen. Deze praktijken maken het moeilijk om een eerlijk belastingstelsel te handhaven, wat uiteindelijk leidt tot een grotere ongerechtigheid in de belastinglasten.
De gevolgen van deze praktijken zijn niet alleen financieel, maar hebben ook een sociale dimensie. De overige belastingbetalers dragen steeds meer de last van deze belastingontwijking. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) zijn de belastingen van de top 1 procent van de inkomen in Nederland sinds 2010 met 25 procent gestegen, terwijl de belastingen van de middelklasse en de laaggelegen inkomen nauwelijks zijn gestegen. Dit verschil in belastingdruk heeft een demografische impact, met name op de jeugd en de ouderen, die vaak minder belasting betalen. Dit creëert een sociale ongelijkheid die niet alleen de economische groei beïnvloedt, maar ook de sociale cohesie ondergraaft.
De rol van de Nederlandse overheid
De Nederlandse overheid heeft in de afgelopen jaren verschillende maatregelen genomen om belastingontwijking tegen te gaan. Een voorbeeld hiervan is de invoering van de “minimumbelasting” voor multinationals, die vanaf 2022 in werking treedt. Deze regeling stelt dat grote multinationals een minimumbelasting van 15 procent moeten betalen op hun wereldwijde winsten, ongeacht waar ze die winsten laten belasten. Deze maatregel is een stap in de richting van een eerlijker belastingstelsel, maar de effectiviteit ervan is nog niet duidelijk. Een recent rapport van de Belastingdienst uit 2023 toonde aan dat slechts 20 procent van de grote multinationals die onder deze regeling vallen, daadwerkelijk belasting heeft betaald volgens de minimumbelasting.
Een andere maatregel is de invoering van de “digitale service belasting” (DSB), die in 2018 is ingevoerd om de belastingheffing op digitale bedrijven te vergroten. Deze belasting bedraagt 3 procent van de omzet van digitale bedrijven die meer dan 750.000 euro omzet genereren in Nederland. Deze regeling heeft geleid tot een stijging van de belastinginkomsten van digitale bedrijven met 12 procent in de eerste twee jaren na invoering. Deze stijging is echter niet genoeg om het tekort aan belastinginkomen te compenseren, wat betekent dat er nog meer maatregelen nodig zijn om belastingontwijking effectief te bestrijden.
- In 2022 ontwijken multinationals zo’n 200 miljard euro aan belastingheffingen via Nederlandse belastingheffingsstructuren.
- Apple betaalt in Nederland slechts 1,5 procent van zijn wereldwijde winst in belasting, terwijl het in de Verenigde Staten 21 procent betaalt.
- 15 procent van de Nederlandse ondernemingen maakt gebruik van stichtingen om belasting te besparen.
- De belastingen van de top 1 procent van de inkomen zijn sinds 2010 met 25 procent gestegen, terwijl de belastingen van de middelklasse nauwelijks zijn gestegen.
- De minimumbelasting voor multinationals is in 2022 ingevoerd, maar slechts 20 procent van de grote multinationals heeft daadwerkelijk belasting betaald volgens deze regeling.
De toekomst van de Nederlandse belastingstelsels
De toekomst van de Nederlandse belastingstelsels hangt af van hoe de overheid belastingontwijking kan bestrijden en hoe ze kan zorgen voor een eerlijker belastingdruk. Een belangrijke stap is het versterken van de samenwerking tussen landen om belastingontwijking te voorkomen. De Nederlandse overheid heeft zich al aangesloten bij de OECD’s beleid tegen belastingontwijking, maar er is nog veel werk te doen om deze samenwerking effectief te maken. Een andere stap is het herzien van de belastingwetgeving om belastingvoordeelten te sluiten en om ervoor te zorgen dat alle belastingbetalers een eerlijke belastingdruk dragen.
Een concreet voorbeeld van een mogelijke verandering is het sluiten van de “loopholes” in de belastingwetgeving, zoals de mogelijkheid om winsten in een buitenlandse holding te parkeren zonder belasting te betalen. Door deze loopholes te sluiten, kunnen ondernemers en particulieren meer belasting betalen, wat de belastinginkomsten vergroot en de sociale ongelijkheid vermindert. Een andere mogelijkheid is het invoeren van een progressievere belastingstructuur, waarbij hogere inkomens meer belasting betalen. Deze maatregel zou niet alleen de belastinginkomsten vergroten, maar ook de sociale ongelijkheid verminderen.
Tegelijkertijd is het belangrijk om te benadrukken dat belastingontwijking niet alleen een economisch, maar ook een sociaal probleem is. Door belastingontwijking te bestrijden, kunnen we een eerlijker en rechtvaardiger belastingstelsel creëren, dat zowel de economische groei als de sociale cohesie ten goede komt. Het is daarom van cruciaal belang dat de Nederlandse overheid hierin verder investeert en dat burgers en ondernemers zich bewust zijn van de gevolgen van belastingontwijking.
Op https://richard.co.nl vind je meer inzichten in hoe belastingstelsels kunnen worden geoptimaliseerd zonder de economische groei te schaden, en hoe we een eerlijker belastingdruk kunnen creëren voor alle belastingbetalers.